Dé Positieve Veranderaar

Burn-out, trending term of maatschappelijke crisis?

Burn-out lijkt wel een trending term. Velen hebben wel iemand in hun omgeving die zich voor korte of lange tijd volledig uitgeput heeft gevoeld. Zodra je eenmaal burn-out bent, is het verre van plezierig. Je hele routine staat op zijn kop. Simpele taken die je voorheen zonder problemen uitvoerde, zijn ineens een uitdaging. Gezellige bijeenkomsten vermijd je, want ze lijken te intens. Je slaapt slecht, hebt spijsverteringsproblemen en voelt je compleet uitgeput. Zelfs de gedachte aan de trap oplopen voelt als een zware inspanning, en boodschappen doen lijkt een hele dagtaak. Zelfs na maanden van herstel kunnen sommigen nog steeds niet deelnemen aan een uitje naar een dierentuin met de kinderen.

Het is moeilijk voor te stellen hoe verstorend een burn-out kan zijn. Van een levendig leven leiden naar een hulpeloze persoon die zelfs niet van de bank kan opstaan. Je herkent jezelf niet meer. Één ding is heel duidelijk geworden: een burn-out is niet beperkt tot alleen de psyche. Onze essentie is een complex geheel van fysieke, emotionele en mentale aspecten, een samenspel waarvan we slechts een fractie begrijpen.

Wat zijn de behandelingen voor in Nederland? Waar zitten de knelpunten en op welke manieren kunnen de behandelingen verbetert worden?

Hoe zit het met burn-out in Nederland?

Burn-out vormt een aanzienlijk probleem dat niet alleen de patiënt zelf ontwricht, maar ook een impact heeft op partners, gezinnen en werkgevers. Op dit moment ervaren 1,2 miljoen Nederlanders symptomen gerelateerd aan burn-out. De kosten van verzuim door werkgerelateerde stress zijn gestegen tot 3,2 miljard euro per jaar. Gemiddeld bedragen de verzuimkosten voor een burn-out tussen de €100.000 en €200.000. Zelfs wanneer er een verzuimverzekering is, betaalt de werkgever 65% van deze kosten zelf.

Symptomen en Duur

Klachten kunnen gemiddeld 2,5 jaar aanhouden. Sommige onderzoeken wijzen zelfs uit dat een aanzienlijk deel (25-50%) van de patiënten na 2 tot 4 jaar, nog steeds niet volledig hersteld is.

Impact op Levenskwaliteit

Het bovenstaande benadrukt dat burn-out een omvangrijk probleem vormt in onze maatschappij. Er worden diverse benaderingen ingezet om oplossingen te vinden. Afgezien van de financiële gevolgen is de levenskwaliteit van de getroffen patiënten aanzienlijk verslechterd. Ze ervaren ziekte en lijden en zijn sociaal vaak beperkt. Voor hen lijkt het leven tijdelijk stil te staan. Vermoeidheid, energieproblemen en burn-out blijven een van de meest onderschatte gezondheidsproblemen van deze tijd.

Definitie van een burn-out

Patiënten zullen over het algemeen door hun huisarts “gediagnosticeerd” worden met een burn-out. Officieel is deze diagnose tot op heden niet opgenomen in het Nederlandse ziekteclassificatiesysteem. Burn-out wordt momenteel gedefinieerd als een beroepsgerelateerde aandoening en valt onder de categorie van psychiatrische stoornissen.

Wat zijn de criteria voor een “diagnose”

Een burn-out is een specifieke en ernstige vorm van overspanning. Met een kwinkslag gezegd, de burn-out fase is voorbehouden aan diegenen die echt doorzetten. Volgens het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) moet aan de volgende drie criteria worden voldaan:

  1. Er is sprake van overspanning.
  2. De klachten begonnen meer dan 6 maanden geleden, hoewel beperkingen in het functioneren korter aanwezig kunnen zijn.
  3. Gevoelens van vermoeidheid en uitputting staan sterk op de voorgrond.

De behandeling

De samenwerking tussen huisartsen en bedrijfsartsen laat vaak te wensen over. In de praktijk blijven deze twee disciplines vaak aparte werelden. Dit is begrijpelijk, gezien de aanzienlijke takenlast waarmee huisartsen vandaag de dag te maken hebben. Het is belangrijk om deze realiteit te accepteren en te respecteren.

In de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) is de samenwerking vanuit het perspectief van de huisarts vaker een bewandelde route. De communicatielijnen zijn kort, en soms is er binnen de eigen huisartsenpraktijk een Praktijkondersteuner GGZ (POH-GGZ) beschikbaar. Als dat niet het geval is, bestaan er doorgaans nauwe samenwerkingsverbanden met psychologenpraktijken. Het is waardevol als de huisarts goed op de hoogte is van de beschikbare hulpverleners en dus in staat is om door te verwijzen naar de juiste behandelaar met ervaring in de aanpak van burn-out.

Samenwerking met andere disciplines, zoals cesartherapie, ergotherapie, osteopathie en haptotherapie, kan ook van belang zijn in de behandeling van burn-out. Deze therapievormen worden soms ingezet na overleg tussen de huisarts en de patiënt, afhankelijk van de specifieke klachten die zich voordoen. Het kan echter een uitdaging zijn voor de patiënt om de juiste behandelaar te vinden. Bovendien kan het voorkomen dat verschillende therapeuten hun eigen visie hebben en beperkte kennis over burn-out, wat kan leiden tot tegenstrijdige adviezen aan de patiënt. Hierdoor ontbreekt vaak een gecoördineerde aanpak van de verschillende behandelingen.

Burn-out onderzoek in een notendop

De term “burn-out” werd voor het eerst gebruikt door de Amerikaanse psychotherapeuten Herbert Freudenberger en Christina Maslach in de vroege jaren zeventig van de vorige eeuw. In de afgelopen jaren is het aantal onderzoeken en wetenschappelijke studies naar burn-out aanzienlijk toegenomen.

Opvallend is echter dat er zeer weinig hoogwaardige interventiestudies zijn uitgevoerd, en als ze er zijn, richten ze zich voornamelijk op individuele behandelingen in plaats van op het werk, het team of de organisatie. Dit is opmerkelijk gezien het grote aantal wetenschappelijke publicaties over dit onderwerp. Dit wordt wel de “paradox van het onderzoek naar burn-out” genoemd.

Meer dan een psychische aan doening

Belangrijk is om te benadrukken dat burn-out, hoewel in de richtlijnen van onder andere het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) en de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB) beschreven als een psychische aandoening, slechts één aspect van het probleem belicht.

Stress wordt doorgaans vanuit twee afzonderlijke perspectieven benaderd: het psychologische en het fysieke. Het psychologische perspectief beschouwt stress als een subjectieve beleving die moeilijk objectief te meten is. Veel gedragswetenschappers, psychologen en bedrijfsartsen hanteren dit perspectief en dit vormt de basis voor de Nederlandse richtlijnen voor eerstelijns professionals.

Het fysieke perspectief ziet stress als neurofysiologische reacties van het stresssysteem op externe triggers. In dit onderzoeksveld wordt onderzocht welke neurochemische processen betrokken zijn bij stress en hoe stress zowel de gezondheid kan bevorderen als ondermijnen. Hersenwetenschappers, neuro-endocrinologen en immunologen nemen dit perspectief in.

Het is duidelijk geworden uit vele onderzoeken dat burn-out leidt tot een verstoring van het gehele lichaam. Deze verstoringen doen zich voor in de hypofyse, bijnier, schildklier, pijnappelklier, immuunsysteem, autonoom zenuwstelsel en centraal zenuwstelsel. In 2018 heeft de Radboud Universiteit ook bevestigd dat burn-out “meer is dan een mentale kwestie” en dat er fysieke veranderingen in de hersenen te detecteren zijn.

Disbalans

Er ontstaat een zichzelf versterkend proces waarbij roofbouwgedrag en het herdefiniëren van homeostatische setpoints leiden tot diepgaande veranderingen in de psychofysiologische systemen van het lichaam. Hierdoor ontstaat een psychofysiologische disbalans die niet langer spontaan herstelt. Binnen het stresssysteem kunnen er veranderingen optreden, zoals een toename in de gevoeligheid van receptoren op cellen, veranderingen in de afgifte van neurohormonen (zoals noradrenaline, serotonine en cortisol), of in de afgifte van ontstekingsbevorderende cytokines, wat ook gevolgen kan hebben voor het immuunsysteem.

Veranderingen in het functioneren

Bovendien is bekend dat de verbindingen tussen zenuwcellen in bepaalde delen van de hersenen kunnen toenemen of afnemen, met name in de amygdala (toename), de prefrontale cortex en de hippocampus (afname). Deze veranderingen zorgen ervoor dat delen van ons brein en lichaam anders gaan functioneren, wat leidt tot stressgerelateerde klachten en disfuncties.

Mentale klachten

Op mentaal niveau kunnen er symptomen ontstaan zoals somberheid, verminderde aandacht, geheugenproblemen en een toename van angst en prikkelgevoeligheid. Zowel mentale als fysieke vermoeidheid wordt ervaren. In het lichaam kunnen pijngevoeligheid, laaggradige ontstekingen, aderverkalking, bloeddruk, buikvet, enzovoort toenemen. Hoewel de psychofysiologische verstoringen en klachten in principe (gedeeltelijk) omkeerbaar lijken te zijn, geldt dit des te minder naarmate het proces voortschrijdt, en wordt herstel steeds moeilijker.

Meten

Recentelijk heeft de Universiteit van Leuven een nieuwe definitie van burn-out geïntroduceerd, samen met een instrument om burn-out te meten, genaamd de Burnout Assessment Tool (BAT). Dit instrument omvat naast uitputting en mentale distantie ook emotionele en cognitieve ontregeling als belangrijke elementen die onlosmakelijk verbonden zijn met burn-out. Het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) geeft aan dat de BAT het beste beschikbare instrument is om burn-outklachten te meten.

Het ziektebeeld van burn-out

Burn-out kent verschillende fasen voordat iemand uiteindelijk het punt van burn-out bereikt. Deze fasen gaan van een uitgeruste staat naar vermoeidheid, overbelasting, overspannenheid en uiteindelijk een volledige burn-out. Door gebrek aan voorlichting glijden mensen vaak ongemerkt van de ene fase naar de andere.

Stressrespons in verschillende gradaties

Ons menselijke stressrespons systeem, is niet voldoende aangepast om de voortdurende stroom van prikkels die we in de huidige wereld ervaren adequaat te verwerken. Het is dan ook logisch dat de ontregeling van dit stressrespons systeem een veelheid aan klachten kan veroorzaken. In de kern wordt burn-out gekenmerkt door toenemende klachten op zowel fysiek als psychisch vlak. Binnen burn-out zijn er verschillende gradaties te onderscheiden, wat betekent dat niet alle patiënten hetzelfde ervaren. De symptomen en klachten variëren van persoon tot persoon, en er is geen vaststaand ziekteverloop.

Burn-out geeft aanleiding tot een breed scala aan klachten, waaronder:
  • Fysieke symptomen (zoals vermoeidheid, slaapproblemen, spierpijn, tintelingen, duizeligheid, hartkloppingen, oorsuizen, hyperventilatie, zweten en darmproblemen).
  • Emotionele klachten (zoals prikkelbaarheid, gemakkelijk huilen, gevoelens van incompetentie, depressie en angstklachten).
  • Mentale problemen (zoals concentratie- en geheugenproblemen, verwardheid, piekeren en moeilijkheden met plannen).
  • Gedragsveranderingen (zoals gehaast of ongeduldig gedrag, moeite met stoppen met werken, toegenomen consumptie van alcohol, tabak of snoep).

De gehele ontregeling van het lichaam kan ook leiden tot langetermijnklachten, waaronder overgewicht en een verhoogd risico op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.

Knelpunten in de behandeling

De volgende knelpunten komen in de behandeling van burn-out naar voren:

  1. Beperkte Focus op de Psychische Component: De behandeling van burn-out richt zich vaak uitsluitend op de psychische aspecten, terwijl patiënten op meerdere gebieden ontregeld kunnen zijn. Dit betekent dat andere relevante aspecten, zoals fysieke en sociale factoren, mogelijk onvoldoende worden aangepakt.
  2. Gebrek aan Diepgaande Kennis en Samenwerking: Veel hulpverleners bieden behandeling en coaching voor burn-out, maar dit gebeurt soms zonder diepgaande kennis van het onderliggende probleem en de complexe samenhang ervan. Daarnaast is er vaak een gebrek aan effectieve samenwerking tussen verschillende zorgverleners.
  3. Beperkingen in de Richtlijnen: De richtlijnen voor de behandeling van burn-out, zoals die van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), zijn vaak beperkt tot huisartsen en de geestelijke gezondheidszorg (GGZ), en de behandelduur is beperkt tot 12 weken. Bovendien zijn er verschillende richtlijnen van verschillende beroepsverenigingen die niet altijd goed op elkaar zijn afgestemd, en sommige zijn verouderd.
  4. Druk om Snel Weer aan het Werk te Gaan: Wetgeving stuurt vaak aan op het zo snel mogelijk weer aan het werk gaan van werknemers die zijn uitgevallen. Dit kan in strijd zijn met de behoeften van werknemers met burn-outklachten, die mogelijk meer tijd en ondersteuning nodig hebben om volledig te herstellen.
  5. Complexiteit van de aandoening: Burn-out wordt soms gezien als een ongrijpbare aandoening, wat het moeilijk maakt voor zowel patiënten als hun omgeving om het te begrijpen en te duiden.
  6. Onduidelijkheid over de oorzaken en gevolgen: Er is nog veel onbekend over burn-out, inclusief de precieze oorzaken, de onderlinge samenhang van factoren en de langetermijneffecten van de aandoening.
  7. Voortdurend hoog aantal gevallen: Het aantal gevallen van burn-out blijft jaar na jaar hoog, wat wijst op de blijvende urgentie van dit probleem in de samenleving.

Conclusie:

Uit deze paper blijkt dat burn-out een aanzienlijk probleem vormt voor zowel de economie als de kwaliteit van leven in Nederland. Het huidige behandelprotocol voor burn-out is in grote lijnen eendimensionaal, waarbij de aandoening voornamelijk als een psychische kwaal wordt benaderd. De behandeling is hoofdzakelijk in handen van huisartsen, bedrijfsartsen en soms de Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ).

Echter, recente inzichten wijzen erop dat burn-out ook een aanzienlijke fysieke component heeft. Het lichaam raakt ontregeld op meerdere gebieden, wat resulteert in een veelheid aan symptomen en klachten. Dit “beeld” van klachten benadrukt de complexiteit van de aandoening en de noodzaak van een meer holistische benadering van behandeling.

Het is van groot belang om de fysieke en psychische aspecten van burn-out in samenhang te begrijpen en te behandelen. Het erkennen van de diverse factoren die bijdragen aan het ontstaan en de instandhouding, evenals het ontwikkelen van effectieve behandelstrategieën, zal van cruciaal belang zijn om de impact van burn-out op individuen en de samenleving als geheel te verminderen. Dit omvat mogelijk een breder scala aan zorgverleners en een multidisciplinaire aanpak om patiënten te ondersteunen bij hun herstel en welzijn.

Dit artikel is gebasseerd op de gepubliceerde Whitepaper “Een lonkend perspectief voor burn-out behandeling” van de Burnout poli. Je kunt de gehele Whitepaper downloaden en lezen via deze website

Zit jij in een burn-out of heb je andere klachten. Laat mij je helpen! Lees hier meer over hoe ik dat voor je kan doen…

Laatste nieuws en updates ontvangen?

Schrijf je dan hier in voor positief nieuws en inspiratie.

Deze site wordt beschermd door reCAPTCHA en Google Privacybeleid en Servicevoorwaarden zijn van toepassing.

Recente artikelen

Deel dit bericht